« از سبب سوزيش من حيران شدم وز سبب سازيش سرگردان شدم از سبب سازيش من سوداييم وز سبب سوزيش سوفسطاييم » ونيز منقول است : إنّ قلب المؤمن وسع جلال الله وعظمته . نقل وتأييد مصنف محقق ، قدس الله عقله ، در « مصباح » سى ودوم بيان فرموده‌اند كه أسماء إلهية وصور اسمائيه ، يعنى أعيان ثابته ، از ناحيهء فيض أقدس از غيب ثاني به مرتبهء واحديت تنزل نمودند واز آن جا كه هر عيني صورت ومظهر اسمى يا أسمائي مىباشد ، وحقيقت هر شيء نيز عبارت است از تعين آن شيء در علم حق ، ناچار هر عين ثابتي صورت قدرى آن كس است كه از ناحيهء تجلى اسم مناسب با حال واستعداد آن حقيقت وجود خارجي پيدا نمايد وعلم حق در اين مرتبه ظاهر نمايد آن چه را كه در آن عين كامن بوده است . حضرت امام ، رضوان الله عليه ، در بيانات خود به نحو تلخيص به اين مهم توجه نموده‌اند . واين مسئله يكى از غوامض علم توحيد است ودر روايات وآيات تصريحا وتلويحا ، ودر مواردى تلميحا ، از اين أصل الأصول مباحث « قدر » پرده برداشته شده وحقيقت آن در معرض شهود هشياران صومعهء ملكوتي قرار گرفته است : قال السيد المحقق الداماد ، رضي الله عنه ، في القبسات : لقد صحّ بتواتر النقل المستفيض عن سيّد البرايا ، صلى الله عليه وآله ، أنه قال : « جفّت الأقلام وطويت الصحف . » وقال ، عليه وعلى أولاده السلام : « أوّل ما خلق الله القلم . فقال له : أكتب . فقال : ما أكتب ؟ » قال تعالى : « القدر ما كان وما يكون وما هو كائن إلى الأبد . » « 30 » قال ، صلوات الله عليه وآله الطاهرين : « ما من نسمة

--> « 30 » - در برخى از روايات به قلم خطاب مىشود كه أكتب علمي في خلقي إلى الأبد . يعنى ، آن چه قلم بر صفحهء وجود رقم مىزند علم عنائي حق ، ويا علم حق به نظام وجود است . وآن چه كه به فعليت مىآيد در علم عنائي حق وجود دارد ، وبا نظامى خاص در صفحهء أعيان ظاهر مىگردد . وآن چه كه ثابت است عوالم غيبى است وآن چه كه متغير است حقايق موجود در عالم دنيا ومادة وشهادت است كه فيض حق ثابت ، ومستفيض متغير است واز ناحيهء موجوداتى كه به مقام تجرد مىرسند ، أعم از تجرد عقلي وبرزخي ، قوس صعودى تحقق مىيابد .